Keda Şêx û Meşayîxên Me


BAMED SERDAR
 

Bûyerên li vî welatî, pirsgirêkên gel, di dema berê de, bi şêx û meşayix, alim û zanayên gel dihatin çareserkirin. Lê rastîya herî rast jî ev bû; dema bûyer û pirsgirêkên gel, li ser destê şêx û meşayix û mirovê salih dihatin çareserkirin, heta dawîya dawî jî, êdî li ser wê biryar û serîkirina wan mirovên salih dima. Êdî, ew kesên alîgirên wan dozan, li ser soz û biryarên xwe diman. Meriv dikare mînakekê ji Mele Kemalê Emerekî bide. Li gorî ku Mele Kemalê Emerekî digot:
— Li Serêkanîyê1 bûyerek çêbibû. Mixtarê Serêkanîyê Zekîyê Bêrtî zilamek ji Xanîsora Omerîya kuştibû û yek ji wan jî birîndar kiribû. Ji bo ku ev fesadî û nexweşîya di nava wanmirovan çareser bibe; ez, Mele Ebdulcelîlê Kermêtî2 û Axayê Omerîyan Mihemed Axa û hinek kesên din jî, bi Seydayê Şêx Ebdurrezaq3 re, mekîneyek tije, em çûne Serêkanîyê. Bi Seydayê Şêx Ebdurrezaq re, em li mala Zekîyê Bêrtî peya bûn. Em derbasî hundirê mala Zekîyê Bêrtî bûn. Pîştî demekê Seydayê Şêx Ebdurrezaq sedema hatina xwe vekir û got:
—Xwedayê teala kuştina mirovan li ser mirov heram kirîye... Wazê seyda pir dirêj bû û berdewam kir... êdî meriv dizanîbû ku heybeteke îlahî xwe berdabû ser me. Em tev sist bibûn. Seyda dawî li peyva xwe anî û got:
— Zekî we zilamekî xelkê kuştîye û we yek ji wan jî kirîye nîv însan, me bi zorê ji bo çêkirina dawê, derîyê dawê li wan vekirîye. Zekî ka hûn çi dibêjin? Zekî hinekî xwe da hev, xwe rast kir. Bi dengekî neçar got:
—Ez qurban şerîtê bavêjin esmana û bavêjin qirika min û bavêjin qirika her pênc birayên min jî. Jibilî not hezar benqenot pêv ez nikarim biqedînim. Heftê benqenot ji ê mirî re û bîst jî, ji yê nîv însan re. Kirin, kirin; nekirin kê me li kû kuşt bila bikujin. Ev ji me diqede ez qurban! Seydayê Şêx Ebdurrezaq bi nermayî li dora xwe nerî û hinekî rawestîya bêdeng ma. Piştî kêlîkekê, ji me re got:
—Rabin em herin.
Em li mekînê siwarbûn, em ketin rê. Em çûne mala Hecî Qado (bavê zilamê kuştî). Mala Hecî Qado tije mirov bûn, Mala Silêmano û mala Taşler tev li wir kom bibûn. Hecî Qado û ew malanan mervê hev bûn. Seydayê Şêx Ebdurrezaq dest bi peyvê kir û hinek wa’zên li ser efûya Xweda rawestîya. Li ser lêborîna ji bo Xweda peyivî. Gelek wazên bi bandor kirin. Wa’z û şîretên seyda pir bi bandor bûn. Mirovên rûniştî, her çiqas kezeba wan î beşerî ji kuştinê şewitîbû jî, Seyda bi wa’zê xwe, êşa kezeba wan hinekî sivik kiribû. Dilên wan ber bi eşqa Xwedê vekiribû. Di dawîya wa’z û şîrêtên xwe, xwest ku bibhîze bê ka xwesteka xizmên kuştî çîye. Pîştî pirsa seyda, bavê kuştî Hecî Qado li gorî şertên usûlê got:
—Ku sed û pêncî hezar hebe êmê dawê çêbikin qurban. Gotina Zekîyê Bêrtî û xwesteka Hecîyê Qado pir dûrî hev bû. Piştî gotinên Hecî Qado, Seydayê Şêx Ebdurrezaq dîsa peyivî û peyv hinekî bi bandortir kir got:
—Ez ji mala Qopê4 me. Lawê apê min, ev bû heft sal stêrk nedîtine. Pismamê min, her roj, berîya ku roj harê ava çeka xwe hildigire û dikeve hundir û derîyê hundir li ser xwe digire, da ku dijmin wî nekujin. Heya sibehê dijminên wî, wî dorpêç dikin, da ku wî bikujin. Pîştî van gotinên Seydayê Şêx Ebdurrezaq, Hecî Qado got:
—Bîst hezar nelazim qurban. Seydayê Şêx rawestîya, çavên xwe girtin û biqasî pênc deqîqa çâvên wî girtî man û sê caran serê wî kilbû (hejîya). Dema meriv li seydayê şêx dinêrî meriv dikete peroşîyekê (heyecan). Lewra dema çavên seyda girtîbûn, meriv têdigihişt ku ne di rewşeke asayî de bû. Ketibû halekî cuda. Meriv di xwe de jî ferq dikir ku giranîyek hebû. Seyda dîsa bi nermayî û bi dengekî zelal, dest bi gotinê kir û got:
—Heq we bizanîba, ku erwahên sadatan bê çiqas çûn û hatin, ku we bizanîbûna we yê ev dawa çêbikirana...
Pîştî vê gotina Seyda, muyê canê wan kesên li hundir tevan bûne mîna bizmaran û kela gîrî kete qirika wan. Qûrîn û kuzînî bi Heci Qado ket û got:
—Ez qurban lawê min berxek bû, min ji sadatan re serjêkir. Seydayê Şêx berê xwe da Hecî Qado, mîna ku nexwest neheqî jî li Hecî Qado bibe, got:
—Na em hatine ku em dawê çêbikin.
Pîştî vê gotina seyda Hecî Qado dîsa xwest ku hinekî din jî kêm bike heqê xwînê, got:
— Sîh hezar din jî nelazim qurban.
Seyda got :
—Mele Ebdulcelîl, îca dora te ye.
Mele Ebdulcelîl ji ber ku ji Omerîyan bû, ew malbatana ji berê de nas dikirin. Piştî çend wa’zan got:
—Heyran, min ked pirr bi we re dîtîye, deh hezaran bidin xatirê min jî. Hecî Qado sekinî mîna ku bêje îro roj roja camêrîyê ye. Bi helwesteke serbilindî got:
—Me deh hezar da xatirê te jî seyda. Mele Ebdulcelîl berê xwe da Mihemed Axa û got:
—Îca ma Mihemed axa. Mihemed axa pişta xwe hinekî ji balîfê kişand, mîna ku bibêje çend gotinên meyî dinyayi jî henin û got:
—Şêx xalên axa nin. Axa jî xwarzîyê şêxan nin. We xatirê şêxan girt, we xatirê me jî girt. Xatirê min eve ku hûn vê dawê bi rastî çêbikin. Dema ku hûn vê dawê bi rastî çêbikin, wê xatirê me jî bê girtin. Ku hûn çênekin û bêbextîyan bikin, ezê wê demê pêl we kim. Xelkên we û xelkên min, ez ji xwe re bi axatî qebûl kirinin. Bavê we jî bavê min bi axatî qebûl kiribû. Xalanên min yên Şêx, ez bi xwe re anînin ser dawa we.
Piştî gotinên Mihemed axa, mala Silêman û mala Taşler ciwanên xwe derxistin derve û hatingotin:
—Axa xatirê te jî hate girtin. Kêfxweşîyekê xwe berda ser rûyê mirovan. Hewayek aştî û biratîye bi hênkayîya dilên mirovan xwe delalî dikir li wê odê. Odeya ku bibû civîna sadat û erwahên wan.
Ev bûyer berî aniha bi sîh û pênç sal berê bû. Bi bereketa Xweda û bi bereketa sadatan heya aniha, herdu alîyan jî, ti zerar nedane hev.

Têbinî:
1. Serêkanîyê: Wê demê gund bû. Aniha bûye navçe, girêdayî Rihayê ye.
2. Mele Ebdulcelîlê Kermêtî: Xelîfê Şêx Mehsumê Xizna ye. (Rehîmuhullah)
3. Seydayê Şêx Ebdurrezak (Qedesallahu sirrehu): Xelîfeyê Şêx Ehmedê Xizna (Qedesallahu sirrehu) bû. Aniha merqeda wî, li Qoser navçeya Mêrdînê ye. Gelek alimên ku li cem xwendibûn û ew dîtibûn dibêjin, Seydayê Şêx Ebdurrezaq xwedîyê; sıdq, adalet, hilim (teniktî-mîna, şecaet/cesaret bû.
4. Qopê: Navê wî Şexmûsê Keye ye. Li herema hilêla girêdayî Şemrexê bû. Di dema xwe de bi mêranî û bi mêrxasî nav dabû.