Perwerda Zarokan


MAMOSTE AMEDÎ

 

Zarok; fêkîyên zewacê, şahîya mal û malbatan, pêşeroja gel û welatan e. Ew, dewlemendîya civak û cîhanê ne. Kes û civakên ku ji perwerda zarokan dûr disekine û jîyanek bê zarok dimeşîn in, di rastîyê de ew, ji armanc û mebesta mirovbûne jî bêparin û herwiha bi nifşên xwe jî korocax in. Naxwe, ji bo me nıfş û neslekî ideal pêwiste. Ji bo vê yekê jî, divêt hemû dêwbavên me (ebeweyn) van şîret û destûrên jêr jibîr nekin:
 Ji hêz û qeweta wan zêdetir ji zarokên xwe tiştekî nexwazin. Lewra ev yek, di zarokan de hest û ramanên xwepiçûkdîtin û netiştbûnê hişyar dike
Dêwbavên ku li hember zarokên xwe ên sûcdar, bêyî ku wan guhdarî bike, dest bi qîre vîrê bike, ev yek dibe sedemê nefêmkirin û nefêrbûna çavkanîya sûcan. Ev rêk û ev rêbaz, ne rêka çareseryê ye. Çareserî, di guhdarkirin û famkirina zarokan de ye

Divêt dêwbavan, li hember zarokên xwe yeksan û wekhev tevbigerin. Ger ne wiha be, di zarokan de tevger û helwestên nerewa (anormal) wê hişyar bibin. Wekmînak, xwesteka xwekuştinê, dexesî, serhişkî, asêbûn, dijminatî û wek nevînê, ne saxlemî û keşmekeşîyên gîyanî wê peyda bibin.
Ger zarokên we hêj pitik be, dîsa jî dema hûn li nêrîna ser û kincê wan, an mijandin û bin paqıjîya wan dikin, bi wan re bipeyivin. Herçiqas hûn, li hember peyvên xwe bersiv nestînin jî, lê dîsa jî bizanin kû weslê wan ên wergirtinê vekrîne; ji dengdayîn û tonaja dengên we, bi dilovanî û têkilmendîya we dihesin. (Têzanîn ku pitik, peyamên xwe, bi girî ji dayîka xwe re dide hesandin. Bêguman, li hember vê girînê dema dayîk bi bersivek erênî têkilîya xwe nîşan dide, ev yek di saxlembûna gîyana pitik de rol û bandorekî girîng dileyize.)

Bicîhanîna her xwestekê zarokan, dibe sedemê mizmizokî û nazikmezinbûna zarokan. Evyek jî di rojên pêş de dibe sedemê zîyanên nayên serrastkirinê. Lewra ev jîyan, bi rastinî û realîta xwe ne tenê şahî û kêfxweşîyan, ji gellek jan û êşan jî pêk hatîye, ji bo vîya, derdor û civak wek dêwbavan nikare naz û mizmizokîya ev babet zarokan bikşînin. Di encamê de, zarokên wisa, di nav hestên bedbînî, reşbînî û xeydokî de wê bijîn.
Carna, dêwbavan, bi nirxandinek şaş û çewt, ji bo zarokên xwe delalî ranekin, hezkirinekê ji dil ve raberê wan nakin û naxwazin nîşan bidin. Ev helwest jî wek helwesta nehezkirin û netêkilîyek bi qesdî zîyanê dide.

Bavên ku li hember zarokên xwe bê elaqe tevdigerin û herawa nêrîn û mijilbûna bi zarokan re tenê peywir û berpirsîya dayikê dibîne, ne bavê îdeal û numûne ne.
Gellek dêwbav henin ku di neqandin û hilbijartina pîşe û meslegan de kotekî û îpoteka xwe datînin ser zarokên xwe. Dêwbavên ku dibêjin “Ger kurê/keça min mezin bibe, ewê bibe ev tişt û ew tişt” bila zanibin ku bi vê helwestê mêjîyên zarokên xwe dişon û pêşeroja wan tarî dikin.
Ger ku dêwbav dixwazin helwest û tevgerên xweşik û qenc bi zarokên xwe bidin fêrkirin û qezenckirin, pêwist e ku ji wan re qad û firsenda serxwebûn û serbestlivînê bidin naskirin. Herwiha, divêt helwestên biryargirtin û qerardayînên mentiqî bi wan bide qezenckirin. Bi vî awayî, zarok hem bi jîyana civakî re hevnas dibin, hem jî bi serê xwe dikare kesayetîyek civakî bi dest xwe bixin.

Hevalbendîya lîstikan, rêgez û hîmekî bingehîye. Zarokên bê heval mezin dibin, xwe her dem bi mezinan re pîvan (û muqeyese) dikin. Evyek, ji bo zarokan zîyanek gellektirîn mezin e. Lewra, ti zarok nabin mezin û ji ber ku zaroktîya xwe nejîyanin, wê ev yek di geşbûn û pêşveçûna kesayetîya wan de û di çalakî û livanên wan de roleke nebaş bileyîze. n