Mela Alî Germavî bi Bêdengî Wexer Kir


TEHSÎN ÎBRAHÎM DOSKÎ
Transkrîpsîyon: Ayhan Geverî

 

Mela Eli Germavî yek ji alimên me yên navdar bû. Roja 29 Hezîran 2006ê de li Dihokê wefat kir. Em ji bo malbat, feqî û hevalên wî sebreke cemîl dixwazin vê nivîsê bi munasebeta wefata wî diweşînin. (Nûbihar)

Vekoler li wê bawerîyê ne ku piştî wexerkirina Mela Ehmed Efendîyê Akreyî li sala 1958ê li Dihokê çirayê gotina ilmê şer’î li mizgeftên devera Bedînan vemirya, çunkî nema êdî melayek wekî caran kitêbên rêzê bi dersînî bêjit û feqî ji deverê û ji derveyî deverê jî qest bikenê. Belê Xwedê wesa hez kirîye ku ronahîya vî dînî her dem geş bimînît û her careka stêrek ji esmanê zanînên şer’î birêjît, stêreka dî geş û bilind bibît û ronahîyê bidete hemî alîyan… Û li devera Badînan jî û piştî rehmetî Mela Ehmedê Akreyî bi pitir ji sih salan çirayekî dî yê ilmê şer’î geş bû û stêreka dî bilind bû. Ew jî rehmetî Mela Alîyê Germavî bû, ewî berê demekê kêm û bi bêdengî li bajêrê Dihokê bi rehmet çûy. Seyda Mela Alî ewê kesereka mezin di dilên heval û nasyarên xwo de hêlay li sala 1953ê bi rex bajêrê Dihokê ve û li gundê Germava Seîd Axayî li devera Doskîyan hatibû ser dinyayê û di nav binemaleka dîndar de hate perwerdekirin. Li ser destê babê xwe Mela Nebî fêrî destpakî û xêrxwazîyê bû. Her ji zarokînîya xwe wî qesta xwendinê kir û li serî çû medresa gundî Pîromera û bo demekî li wêrê xwend…

 Piştî destpêkirina Şoreşa Eylûlê û têkçûna serûberê deverê mala wan bo bajarê Dihokê hate veguhastin û wî li Dihokê jî li medresên mîrî hindek ji xwendinan xwe wergirt. Paşî ilmê dînî li ber wî hate şirînkirin, lew wî dest ji medresê kêşa û qesta medresa dînî kir, ewa hingî ser bi rêveberîya Ewqafê ve. Xwendina xwe ya seretayî û navincî û amadeyî li wêrê bi dumahî îna û li ser destê hejmareka zanayan ilm wergirt, wekî: Şêx Ubeydê Beroşkî û Mela Alîyê Beroşkî û Mela Simaîlê Navişkî û Mela Hisênê Marunisî.. û gelekên dî.
Piştî wî xwendinan xwo li Dihokê bi dumahî înay li sala 1975ê qesta bajarê Medîna munewer kir li Erebistana Suudîyê, li Kolêja Şerîê li Zanîngeha Îslamî hate wergirtin û piştî 4 salan ji xwendinê wî bawernameya lîsansê di zanînên şer’î de wergirt û vegerîya welatî…
Piştî vegerîyana wî li dorên sala 1980ê wî dest bi karê melatîyê kir û li çend mizgeftên deverê bû mela û xutbexwîn û wekî mizgefta gundê Maltayê û mizgefta taxê Girê Baso li Dihokê ewa piştî hingî bi navê wî hatîye nasîn.
Û jibilî karê melatîyê ewî bi karê dersgotinê jî radibû û çend salekan wî li sanewîya xwendinên Îslamî li Dihokê dersên tefsîrê û fiqhê û hedîsê didan û ji hejmareka mezin ya xwendekaran ilm ji wî wergirt û ez bixwe jî êk ji wan bûm.
Piştî serhildana sala 1991ê li Kurdistana Îraqê û azadbûna deverê wî hizr li danana medreseka dînî li mizgefta xwe kir… Û ew bû li dorên sala 1994ê wî medresa xwo dana û her ji hingîwere wî bi dehan feqî pêgehandin û îcaza melatîyê dayê û noke feqîyên wî li gelek deverên Kurdistana Başûr û Bakur bûyîne û hêja ye bêjin: Seydayî bixwe îcaza melatîyê ji Seyda Mela Hemdî wergirtibû.
Piştî vekirina Kolêja Şerî’ê li Dihokê -ew bixwe êk ji damezirênerên wê bûye- wî dersên eqîdê û tefsîrê lê digotine xwendekaran.
Li sala 2000ê Seydayî bawernameya masterê li Zanîngeha Dihokê wergirt û nameya(tez) wî li ser Mela Xelîlê Sêrtî bû Menhecê wî di eqîdê de wekî ji vehênoka Nehculenamê xwûya dibît û pêxemet berhevkirina vê nameya wî çend seredan bo Bakurê Kurdistanê jî kirin.
Piştî wergirtina masterê wî qesta welatê Lubnanê kir û li Zanîngeha Cinan hate wergirtin û dest bi xwendina doktorayê kir. Çend salan ew mujîlî berhevkirina nameya/teza xwo bû, ewa li dor jînosayda(komkujî) rêjima Seddamî bi ser Kurdan de înay ya ku bi navê Enfalan hatîye nasîn, û wî xwest van kiryarên hovane ji layê şerî’etî ve ruswa biket... Piştî nêzîk bûyî ew nameya xwo bi dûmahî bînit, muxabin ew bi rehmet çû û negeheşt temam biket. Me li ber e eger Xwudê hez biket li demekê nêzîk van herdu kitêbên wî li Dezgeha Spîrêz çap bikeyn.
Li 29/6/2006ê li Nexweşxana Azadî li Dihokê û piştî êşeka giran ya ku nêzîkê deh rojan vekêşay wî wexera xwo ya dûmahîyê kir û bi rehmet çû. Û hejmareka mezin ya xelkê Dihokê digel cenazê wî derkeftin û li goristana Şaxikê hate veşartin... Hîvîya me ji Xwudayê mezin ew e wî bi rehma xwo şad biket.
Seydayê Mela Alî dilsozê doza gelê xwe bû û her dem digel êş û azarên milletê xwo bûye, lewra ew kesekê xwoştivî bû li nik gişt milletî, ji mezinan bigire û heta yên biçûk. Çunkî ew mirovekî vekirî û qesexwoş û şirîn bû. Dergehê mala wî her dem bo heval û mêvanan vekirîbû, xelkê her dem û ji hemî layan ve qesta mala wî dikir. Peywendîyên wî digel zana û rewşenbîr û xebatkerên Kurd li hemî deverên Kurdistanê nîşana vê gotina me ne.
Û hêja ye bêjin: Mela Alî bo demekê dirêj êk ji endamên çelengên Êkitîya Zanayên Dînê Îslamê li Kurdistanê bû û wî hejmareka vekolînan li dor babetên cuda cuda di kovara Zankoya Dihokê da belav kirine...
Xwudayê mezin bi rehma xwo ya berfireh digel wî biket û cihê wî vala nehêlît.n