Hevalîya şêran û guran

Dilazad A.R.T.

dilazadart@gmail.com

Ji demên qedîm ve di welatekî qedîm de şêr di daristana xwe de serbixwe dijîyan. Serê çîya car caran di nav asîmanan de wunda dibûn. Kanî û çem bi xuşexuşeke mîna dengê stranên dilxweş diherikîn. Çol û newal û deştê welat bi adanî bûn. Herkes bi azadî jîyana xwe didomandin. Her eşîrek di warekî welat de bi cih bibû. Car caran di navbera van eşîran de şer û pevçûn çêdibûn. Lê ti caran li hember neyarên derveyî qels nedibûn. Gelên welatên şêr di cîhanê de bi wêrektî û jêhatî û azadxwazî dihatin naskirin.

Piştî ku gelek dem bihurîn ji welatên dûrî şêran, gur bi kerîyan hatin welatê şêran. Xwe spartin şêran. Ji ber ku şêr û gur ji eynî olî bûn. Şêran hemêza xwe ji olbirayê xwe guran re vekirin. Sal û dem bi vî awayî derbas dibûn. Demek hat ku zarokên guran di welatê şêran de bûne serdest. Ev hebû ku ti caran tevlî karên şêra nedibûn. Şêr wek her caran di deşt û çîyayên xwe de bi azadî tevger dikirin. Ev rewş heta împaratorîya guran hilweşa hate domandin.

Piştî belavbûna împaratorîyê axên împaratortîyê war war bûne dewletên piçûk. Hemû gelên di bin sîya împaratortîyê de dewletên azad ji xwe re ava kirin. Tenê zarokên şêran, xwe tebayê guran kirin. Di tevî şeran de şêran alîkarîya hevalên xwe kirin. Ti caran bi çavên xerab li guran nemeyzandin. Di şerê giran de hevalpiştîya herî girîng şêran kiribû. Şêran herdem ji bo neyaran bibûn mîna mertal û riman. Lê piştî ku axeke hindik di destê guran de ma sînor li dora xwe pêçandin. Hem welatê şêran di nav hevalên xwe de parvekirin. Dewleta ku nû hate damezrandin roj bi roj gurbûna xwe, xayîntîya xwe pêşkeşî dîrokê kirin. Berîya ku bibin xwedî welat ji bo parastina axa xwe ji şêran re; “em bi hezar sal virde birayên hev in. Hem ola me yek e. Li ser vê axê me gelek xebatên hêja bi hev re kirin. Li hember dijminan xwîna me pev re herikîye nav vê axê. Werin em bi hev re li hember dijmin şer bikin. Kengî me axa xwe ji bin zordarîya neyaran xilas kir dûv re emê wek birayan welat di nav hev de par kin.” Di vî welatê nû de bi biratî jîyana xwe bidomînin.’ digotin. Dema bi alîkarîya şêran guran ew axa hindik bidestxistin berê xwe li birayên xwe guherandin.

Roj bi roj jîyan li şêran herambû. Şêr di destê hevalên xwe yî kevin de bibûn mîna kerîyê li ber guran. Guran pêşî zimanê şêran qedexekirin. Gotin, “zimanêkî wilo nîne. Hebe jî ji zimanê me ava bûye. Çêdibê ku ev zimanê ku hûn pê diaxifin ji zimanê me û ê cîrane me hatibê berhevkirin.” Dûv re şêrbûna şêra înkar kirin. Gotin “bingeha we ji me ye.” Paşî navê welatê şêran guhertin. Xistin guristan. Navê war, çîya, newal, deşt, çem, gol, daristan, gund, bajarê şêran guherandin. Navên guran li wan kirin. Axaftina şêranî hat qedexekirin. Axaftina şêranî bû tewan. Kesên pê axifîn bi cezayên giran dihatin tewanberkirin. Ji bo ku şêr perwerdeyî zimanê guran bibin, guran li welatê şêra dibistan vekirin. Bi zarokên şêra her roj “ez gur im, ez xurt im, ez jîr im.... hebûna min ji hebûna gura re xelat be.. çi şahîyeke xweş e kesên ku bibêjin em gur in.” didan gotin.

Di warê şêran de fermandarî kete destê guran. Serleşker hemû ji guran pêk dihat. Car ji caran ji şêran kesên li hember zilma guran serhildan pêkdianîn bi “navvebir” dihatin navdarkirin. Bi vî awayî ji şêra heval ji xwe re çêdikirin. Şêrê nezan û xwefiroş ji guran bawer dikirin. Nêzîk encambûna serhildanan da şêrên xwefiroş xayîntî li birayên xwe dikirin. Ji ber vêna şêr di destê guran de bûne kole. Gura hin şêr carna dixistin rêvebir. Li hember kesên dî digotin “ev mafperest in. Mafê hemû kesî em didin wan. Li ba me veqadandina ol, ziman, reng nîne.’ A rast kesên dixistin rêvebir ji rengên van ê bingehîn cuda dikirin û hebûna wan bi wan didan înkarkirin. Bi vî awayî ev mafê rêveberîyê didan şêran. Şêrên hişmend û hişyar piştî vê rewşê hişê wa hate serê wan Têgihiştin ku gur li kûderê be yê gurtîya xwe bike û şêr şêrtîya xwe bike.

Helbestvanekî şêr ji bo vê rewşê ‘heyfa qencîyê. Ew gurê ji welatên xwe koçberbûn me pêsîra xwe ji wan re vekir. Me li warê xwe war da wan. Me ew bi mêvantî pejirandin. Wan xwe xiste xwedîmal. Bi xwedîmaltî nerawestin em di welatê me de kirine mêvan û xerîb. Û digotin ya ji me hezkin ya da ji vir koç kin. Dema me digot ev der welatê me ye, emê herin kûderê? Ê xerîb hûn in. Ya em dikuştin ya digirtin ya em koçî nav guran dikirin. Li hember qencîyê em li benda spasîyê bûn. Wan hem em talan dikirin û hem spasî ji me dixwestin ji bo ku em sax dihiştin.? digot.        19.04.2007