Jina ecinan revandî û gîyayê gîbanûk

Avdilqadir Kizilkaya

Navê yê Dayqûlîl gundê Gûzereşî. Şevekê nîvşev paş ve ecinan ji xewê rakirîye serkol û pêxwas û gel xwo birîye, sîngê wê daye evrazîyeke bilind çûne nav sera rêjgarê, Birîmana mehindan. Dayqûlîlê evê ji me çêtir hemû dîtin û rabûne govendê. Dayqûlîlê bendeke stranê di bîra wê de ma. Gera Birîmanê pan e Gîyabarûk çar rexan e, Sîyawirî ser Talisyanê Raman vê stranê: Gabanûkî ecine zanin kîşk/kîjan gîya ye. Belê em insan nizanîn, lewra em dê şixulêt xelet û aloz pêken. Sîyawirîya ser Talisyan, mana wî xeberî ev e; ji meçêtiran/cinan xwarineke xwe êxiste ser Talisyan. Talisan gundeke nav Pinyanişiyêt jêrî de.

Piştî wan govend kirî; Dayqûlîlê berê xwe dayê jineke ecin û kefte ber halê biçûkî, ecinan gote Dayqûlîlê: Me tu înay, bû dadok li şûna hemşîrêt vê serdemî. Li ber ra jî digotê: Eger kur bît xwezîyêt Dayqûlîlê, eger keç bît ne xweziyêt Dayqûlîlê.

Hosa dîyar dibît; ecinan kur ji keçan pirtir divên, piştî vê gotinê Dayqûlîl pirtir tirsîya, welhasil Xudê kurek da jina ecin. Ecin rabûn tijî parzûnê wê zêr kirin, û gotê: Here oxira te xêr bît, tu rê dizanî heta diçîye mala xwe.

Nîvşev paş ve Dayqûlîl bi rê keft, ber sipêdê hate serê koxê hindava gundî, parzûnê Dayqûlîlê xişexiş jê diçû. Ew zêr pêş çavêt wê, wekî belgêt pîvazan lêhatin. Dayqûlîlê ji qehran da parzûnê xwe daqota, du zêr mane di kilika parzûn de û giheşte mala xwe. Malxwê wê gote wê: Ey qelenderê ew xişexiş ji zêran diçûn, pêş çavêt te bûne belgê pîvazan. Mirovêt malê parzûn careka dî vajî kirin du zêr di kilika parzûn de derkeftin. Ecinan ew zêrêt daqutayn birine ve hindek xwelî kirine li şûnê. Mana ew e: ku xwelî bi serê te werbibît. Em nihe jî dizanîn kanê Dayqûlîl ya kîşk malê ye.

Ev mexfî ye Kesnezanî bû Xetnezanî gotin û daxwaz jê kir gotê miqmiq ez dê çave vêkevim da bûkabaranê/keskesorê desbêxêm. Xetnezanî husa cap dar: di 1974ê da şevekê ji van şevan Zûbeyîrê birayê min umre wî biçûk bû belê cesura wî hebû neditirsiya. Babim gote me, kareke fer/muhîm heye ev şeve da tu dişêy biçîye gundê Gûzereşê an ne? Zûbeyîr digot belê babo ez dê biçim. Mala me Colemêrgê bû. Piştî merxeb ji mal derkevt û xwe da rê. Hingurî geheşte gûndê Talê, nîvşev geheşte serserê çîyayê bilind. Şeveke reş û tarî bû agireke helkirî ji di nav rêka xwe da dît. Belê çi mirov dev agirî nedîtin. Zûbeyir textena wî agirî ker heta geheştê û hindav rawesta. Herdu destêt xwe dane agirî çi têhna kel têda nebû, hindî destê xwe çemandin agir ji têkçû çemîya, destêt wî nesotin û çû/tu kelatî nedît. Heta destêt wî geheştine ser axê di nav gîyayekê da agir berzebû. Careka dî destêt xwo rakirin eynî ew agir çêbû ve wekî berê çend defhan destê xwo deynatine ser agirî wemirîya, rad kîr agir helû we gurî jê diçû. Heta Zûbeyir û xwe pê ve westand, di wî çiyayê xirabe da çî çipen û rêpen netatin. Ji nû zanîn ew agire yê benîadema nîne û pişti hingê agir hêla, da rê careka dî ew agir û helbû ve. Hîndi paş xwo da dizivirit agir her didît. Eger Zûbeyir zanîba ew agir ji nav qîbanûkê tête der da wer rastê nîşan ket. Ew gîya da hête kifşkirin, hikmetek ser heye. Çi mirovê wî giya ji qolî/şaxî bînîte der riha wî bizdinît derhal ew mirov dê bimirit. Belê eger pezekê qabanûkê ve girê biden ew heywan dê pêkolêket, xwo ra avê jît pê kolê ket xwo rahavejît ew gîya dişrapinî derkevît ew heywan dê bimirît.

Şivanêt koçeran mer û malatê xwo şewîn diken, hindek serê şivan heta spêdê xew naçin zêrevanîya şewê diken da dehbe nehête terşê wan, hindek caran agirê gabanûkî dibînîn. Ev xebere di nav reven da rast derkeftiye.    Ecêbeke dî ya rast:

1-) Hespê reş û gîbanukê çi gelêk heye: di sala 1926ê Ismaîl Heqqî Beg zabitê leşkerîye Tirk  hatiye Colemêrgê û çûye Çelê jî bûye mêvan derbarê gîyabanûkî ji bo Welya Beg'ê sohbet kirîye, û Hecî Evdirrehman jî wê dîwanê da rûniştîbû. Hecî Evdirehman jî bo hindek dî gotîye û em jî bûne guhdar. Eve jî xeberdana Îsmaîl Heqqî ye. Qeymaqameke Kimarê Erzeromê jî gundeke dûr jinek ji bo kurê xwe îna, daweta wî kir û piştî hingê wextê vegêranê hat. Bi rê êxistin û hindek cendirme bo mihafize dane gel da bo malbaba bûkê biçin.

Qederekê çûn û cendirme zivirandin, gote cendirman: Lazim naket hûn jî gel me bên. Kaxezek jî bo babê xwo nivîsî û gotê: Deng neke cendirman, min paşda zivirandîne.

Kurê qaymaqamî û jina xwo heyamek dî çûn û li xaneke xirûxalî bûne mêvan, cihê şevewira rêvîngan.

Şev serda hat agirek bo xwo helkirin û herdu hespêt ew lê suwar girêdan û tewil kirin. Hespek reş e bê nîşan û yê dî jî spî ye. Şev gelek çû hingorîve ripripa pîyêt mirovan pişt derê xanê hat. Da rabin derî bo veken ewî pênek derî da û ringo jor keft ewan berê xwe dayê û jê tirsîyan ku benîyeke reşwêle, zelameke girguse, navçavgirê û lêvêt wî şor û kirêt  hate pêş çavêt wan. Her wekî dirundan û rumûzatan, didanêt wî gir û spî ew bi xwe kevil reş û sade. Silav jî nekir û neaxift, di nabeyna herduwan da rûnişte xwarê.

Gel wê hurmeta ne hazir kefte neterziyan. Kûrê qaymaqamî nekire nemerdî. Da destê wî destê jinê veket, wan herdukan rinûring xwe kûrê qaymaqamî da, û rakir û deyna bin dest û pîyêt xwe bû xire pişana wan. Wî lawî bizav jê nehat û hindî gepiçî ji ber zebt û reptan wan herdu zaliman çi jê nehat. Piştî hingê herçar dest û pîyêt wî girêdan û işk da û kire gocik deyna qoncalî. Ew lawê taze furaqa reş da û xwuhê ji cilêt wî da avêt û kefte hewar hewar û zare zarê. Û hindî gote jina xwo: were destê veke, ez çi tiştî bi te nakem ji vî zalimî netirse ew xema min. Ewan gotê: Tu dê di wê xirkemanê da bî heta rih ji te diçît. Ew şev çi pîçek çi gelek serda çû beyana sipêde hat û hetavê da dinyayê. Ewan xwar û vexwar û rabûn da hespan sûwar bin, benîyê reş dê hespê reş suwar bît. Evî hespê mîşrat hasil cotkek nav serê benîyê reş da û wergêra û kuşt. Wê afretê/jin ser cendekê wî dada û kire şîn û tazî û bend wê ra got. Kurê qeymaqamî destêt xwe dayne ser agirî ew qeytana pê zevtkirî sot û dest û pîyêt xwo vekirin. Lê belê destêt wî hind sotin tîvil ser çûn û zendikêt wî şelik în û hindî gote jina xwo: Rabe da biçîn, ez deng nakeme te. Belê jinkê xeberê wî nekir û bîhîvî kir gotê: Yêdî ez û tu malekînî gelêk nabîn, piştî hingê jêkvebûn û hespê xwe yê reş sûwar bû, hespê spî xalî pê ve girêda û hajot.

Rêka xwe ne şarezayî xelet kir, qonaxek temam kir, bû mêvanê Îsmaîl Heqqî û bederê mala wî peyabû. Lixava hespê reş hêlate destê xwo da. Hindi xwudanê malê gotê: Tu kerem bike here jor em dê sexbêra hespan bikeyn. Ewî camêrî bersiva xwo hosa da: Min we'de kirîye heta hespê reş binecih nebît û alîka wî bikene ber, paşê ez dê çime jor. Xwudanê malê ew qewil bi cih îna. Û kurê qeymaqamî çû menzela mêvanan rûnişt. Îsmaîl Heqqî mah hêbet girtî û gotê: Eve çîye serê te hatî? Wî lawê taze çîroka serê wî hatî hemû bo got. İsmaîl Heqqî gotê: Ey Rebena! Binasêt/sûçê jina te nebûne ewî qulereşî gîyabanuk gel bû lewra ew jina ne hazir lê aşiq bû. Îsmaîl Haqqî ev meteloke ser îna:

Sê gidî/ehmeq hene dinê:

Yek ê biçîte rêkan bi tinê,

Du, bin evrazîyan bikêşît tûtinê,

Sê, mêrê di bi hûkmê jinê da

Helbette mirovê tine bigerît ser gelek teşabetan dê helbîtin.